سرماخوردگی نوزاد یکی از شایعترین بیماریهای سال اول زندگی است و تقریباً همهی نوزادان دستکم یک بار آن را تجربه میکنند. با این حال، دیدن نوزادی که به دلیل گرفتگی بینی بهسختی شیر میخورد، هر پدر و مادری را نگران میکند.
خبر خوب این است که بیشتر سرماخوردگیها خفیف هستند و در حدود ۷ تا ۱۰ روز بهتر میشوند. در این راهنما، نشانههای سرماخوردگی نوزاد، روشهای مراقبت در خانه و زمانهایی را که باید فوراً با پزشک تماس بگیرید، توضیح دادهایم.
توجه: این مطلب فقط برای آگاهی والدین است و جای معاینه و مشورت با پزشک کودک را نمیگیرد.
سرماخوردگی نوزاد چیست و چرا اینقدر شایع است؟
سرماخوردگی یک عفونت ویروسی در بینی و گلوست. صدها نوع ویروس مختلف میتوانند آن را ایجاد کنند و سیستم ایمنی نوزاد هنوز با بیشتر آنها آشنا نیست.
به همین دلیل، نوزادان و کودکان کمسن ممکن است سالی شش تا هشت بار سرما بخورند. این عدد در کودکانی که به مهدکودک میروند یا خواهر و برادر بزرگتر دارند، حتی بیشتر است.
نشانههای سرماخوردگی نوزاد
علائم سرماخوردگی معمولاً بهتدریج و در طول دو سه روز ظاهر میشوند. اولین نشانه اغلب گرفتگی یا آبریزش بینی است.
- ترشح آبکی بینی که ممکن است بعد از چند روز غلیظ و زرد یا سبز شود
- عطسه و سرفه
- تب خفیف
- بیقراری و خواب ناآرام
- کماشتهایی و دشواری در تغذیه به دلیل گرفتگی بینی
تغییر رنگ ترشحات بینی به زرد یا سبز بهتنهایی نشانهی عفونت میکروبی نیست و بخشی از سیر طبیعی سرماخوردگی است. برای آشنایی با سایر نشانههای رایج دوران نوزادی، مطلب ۱۱ وضعیت و علامت شایع در نوزادان را هم بخوانید.
تفاوت سرماخوردگی با آنفولانزا و بیماریهای جدیتر
سرماخوردگی آرام شروع میشود و بیشتر بینی و گلو را درگیر میکند. در مقابل، آنفولانزا ناگهانی و ظرف چند ساعت شروع میشود و معمولاً با تب بالا، بیحالی شدید و درد بدن همراه است.
گاهی هم سرماخوردگی زمینهی مشکلات جدیتری مثل عفونت گوش، برونشیولیت یا ذاتالریه را فراهم میکند. به همین دلیل، تشخیص نهایی همیشه با پزشک است، بهویژه در نوزادان زیر سه ماه.
مراقبت از سرماخوردگی نوزاد در خانه
هدف از مراقبت در خانه این است که نوزاد راحتتر باشد تا بدنش بتواند با ویروس مبارزه کند. طبق راهنمای HealthyChildren.org (آکادمی اطفال آمریکا) و راهنمای NHS (سرویس سلامت ملی بریتانیا)، این اقدامات ساده بیشترین کمک را میکنند.
رفع گرفتگی بینی با قطرهی نمکی و پوآر
نوزادان تا چند ماه اول بیشتر از راه بینی نفس میکشند، به همین دلیل، گرفتگی بینی تغذیه و خواب را برایشان دشوار میکند. چند قطرهی سرم نمکی مخصوص نوزاد را در هر سوراخ بینی بچکانید و کمی صبر کنید تا ترشحات نرم شوند.
سپس با پوآر یا بینیکش نوزاد، ترشحات را بهآرامی بیرون بکشید. این کار را پیش از شیردهی و خواب انجام دهید و از تکرار بیش از حد آن بپرهیزید، چون مخاط بینی را تحریک میکند.
در این روزها، ترشح بینی و آب دهان نوزاد بیشتر میشود. اگر اطراف بینی و دهان نوزاد را با یک دستمال دهان نخی و نرم بهآرامی پاک کنید، پوست حساس صورتش کمتر از دستمال کاغذی تحریک میشود.

مرطوب نگه داشتن هوای اتاق
یک دستگاه بخور سرد در اتاق نوزاد ترشحات را رقیق میکند و به او کمک میکند راحتتر نفس بکشد. آب دستگاه را هر روز عوض کنید و آن را طبق دستور سازنده تمیز نگه دارید. از بخور گرم و کاسهی آب داغ استفاده نکنید، چون خطر سوختگی دارد.
شیردهی مکرر
دریافت مایعات کافی از کمآبی بدن جلوگیری میکند. بهترین مایع برای نوزاد شیر مادر یا شیر خشک است؛ اگر به نوزاد شیر مادر میدهید، آن را ادامه دهید، چون شیر مادر محافظت بیشتری در برابر میکروبها ایجاد میکند.
نوزاد سرماخورده معمولاً دفعات بیشتری و هر بار مقدار کمتری شیر میخورد. یک بالش شیردهی نوزاد را در وضعیت کمی بالاتر و راحتتری نگه میدارد و جلسههای پرتکرار شیردهی را برای مادر هم آسانتر میکند.

خواب ایمن در دوران سرماخوردگی
بسیاری از والدین برای اینکه نوزاد راحتتر نفس بکشد، زیر سر او بالش میگذارند یا سر تشک را بالا میبرند. این کار برای نوزاد ایمن نیست و خطر خفگی و مرگ ناگهانی را افزایش میدهد.
نوزاد را حتی در زمان بیماری به پشت و روی سطحی صاف و سفت بخوابانید. تخت او را هم از بالش، عروسک و پتوی شل خالی نگه دارید.
برای گرم نگه داشتن نوزاد در شبهای سرد، بهجای پتوی شل از یک کیسه خواب نوزاد استفاده کنید. کیسه خواب بدن نوزاد را گرم نگه میدارد و روی صورتش نمیافتد.

داروهایی که نباید به نوزاد بدهید
داروهای بدون نسخهی سرماخوردگی و سرفه برای نوزادان و کودکان کمسن ایمن نیستند. این داروها علت بیماری را درمان نمیکنند و ممکن است عوارض جدی داشته باشند.
- هیچ داروی سرماخوردگی، ضداحتقان یا شربت سرفهای را بدون نظر پزشک به نوزاد ندهید.
- به نوزاد زیر یک سال عسل ندهید، چون خطر بوتولیسم نوزادی را دارد.
- آسپرین هرگز برای نوزاد و کودک مناسب نیست.
- آنتیبیوتیک روی ویروس سرماخوردگی اثری ندارد و فقط پزشک دربارهی نیاز به آن تصمیم میگیرد.
اگر نوزاد تب دارد و ناراحت است، دربارهی نوع و مقدار تببر حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید. برای نوزاد زیر سه ماه، پیش از هر دارویی باید پزشک او را ببیند.
چه زمانی برای سرماخوردگی نوزاد فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
در نوزادان زیر سه ماه، در همان روزهای اول سرماخوردگی با پزشک تماس بگیرید. علاوه بر این، در هر سنی با دیدن این نشانهها فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر در نوزاد زیر سه ماه
- تنفس تند، خسخس سینه یا فرو رفتن پوست بین دندهها با هر نفس
- کبود، خاکستری یا رنگپریده شدن لبها و اطراف دهان
- نشانههای کمآبی، مثل کم شدن پوشکهای خیس، خشکی دهان یا گریهی بدون اشک
- امتناع از شیر
- بیحالی شدید، خوابآلودگی غیرعادی یا بیدار نشدن برای شیر
- گوشدرد یا کشیدن مداوم گوش توسط نوزاد، بهویژه همراه با بیقراری زیاد
- قرمزی چشم یا ترشح زرد و سبز از چشم
- ادامهی علائم بیش از ۱۰ روز یا بدتر شدن آنها
در کنار این فهرست، به حس خودتان هم اعتماد کنید. اگر رفتار نوزاد برایتان نگرانکننده است، تماس با پزشک همیشه کار درستی است.
در روزهای سرد، برای رفتن به مطب نوزاد را با لباس مناسب بپوشانید و او را در یک پتو دورپیچ مخمل کلاهدار بپیچید. این پتو سر و بدن نوزاد را در مسیر گرم نگه میدارد و داخل مطب هم میتوانید آن را بهراحتی باز کنید.

پیشگیری از سرماخوردگی نوزاد
هیچ واکسنی برای سرماخوردگی وجود ندارد، اما چند عادت ساده خطر ابتلا را کم میکند:
- پیش از بغل کردن نوزاد و شیردهی، دستهایتان را دستکم ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید.
- از افراد بیمار بخواهید تا بهبودی کامل به دیدن نوزاد نیایند.
- در فصل سرما، نوزاد را کمتر به مکانهای شلوغ ببرید.
- اسباببازیها، پستانک و سطوح پرتماس را مرتب تمیز کنید.
- در صورت امکان، تغذیه با شیر مادر را ادامه دهید.
- اجازه ندهید کسی کنار نوزاد سیگار بکشد.
اشتباهات رایج در مراقبت از نوزاد سرماخورده
گاهی والدین با نیت خوب، کارهایی انجام میدهند که به نوزاد کمکی نمیکند:
- برخی والدین بدون نظر پزشک داروی سرماخوردگی یا شربت سرفه به نوزاد میدهند.
- عدهای برای بهبود سرفه به نوزاد زیر یک سال عسل میدهند.
- بعضیها سر نوزاد را با بالش بالا میبرند یا او را به پهلو میخوابانند.
- خیلیها نوزاد را بیش از حد میپوشانند تا «عرق کند و خوب شود».
- گاهی تب نوزاد زیر سه ماه را جدی نمیگیرند و مراجعه به پزشک را عقب میاندازند.
پرسشهای متداول درباره سرماخوردگی نوزاد
سرماخوردگی نوزاد چند روز طول میکشد؟
بیشتر سرماخوردگیها در ۷ تا ۱۰ روز بهتر میشوند، اما سرفه ممکن است یکی دو هفتهی دیگر ادامه پیدا کند. اگر علائم بعد از ۱۰ روز بهتر نشد، با پزشک مشورت کنید.
آیا میتوان نوزاد سرماخورده را حمام کرد؟
بله، اگر حال عمومی نوزاد خوب است، یک حمام کوتاه با آب ولرم در اتاق گرم مشکلی ندارد. بخار ملایم حمام حتی به باز شدن بینی کمک میکند. بعد از حمام، او را سریع خشک کنید و بپوشانید.
آیا مادر سرماخورده میتواند به نوزاد شیر بدهد؟
بله. شیر مادر ویروس سرماخوردگی را منتقل نمیکند و حتی به محافظت از نوزاد کمک میکند. فقط پیش از شیردهی دستهایتان را بشویید و ماسک بزنید.
چه زمانی سرماخوردگی نوزاد خطرناک است؟
وقتی نوزاد زیر سه ماه تب دارد، بهسختی نفس میکشد، شیر نمیخورد یا بیحال است، سرماخوردگی دیگر یک بیماری ساده نیست. در این شرایط بیدرنگ به پزشک مراجعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید