علائم شایع نوزادان در دو هفته اول بعد از تولد اغلب پدر و مادرها را نگران می‌کنند. زردی، نفخ شکم و مشکلات بند ناف و تنفس از جمله این علائم‌اند. بیشتر این وضعیت‌ها بی‌خطر و گذرا هستند، اما بعضی از آن‌ها به بررسی پزشک نیاز دارند. در این مطلب ۱۱ مورد از رایج‌ترین آن‌ها را مرور می‌کنیم و می‌گوییم کدام طبیعی است و در چه مواردی باید با پزشک اطفال تماس بگیرید.
۱. نفخ شکم؛ از اولین علائم شایع نوزادان
شکم بیشتر نوزادان به‌طور طبیعی کمی برآمده است، به‌خصوص بعد از یک وعده شیر کامل. با این حال، در فاصله بین وعده‌های شیر، شکم باید نرم باشد.
اگر شکم نوزادتان متورم و سفت است و بیش از یک یا دو روز مدفوع نکرده یا استفراغ می‌کند، با پزشک اطفال تماس بگیرید. در بیشتر موارد علت مشکل گاز یا یبوست است، اما این وضعیت ممکن است نشانه مشکل جدی‌تری در روده هم باشد.
۲. آسیب‌های هنگام زایمان
نوزاد ممکن است هنگام تولد آسیب ببیند؛ به‌ویژه اگر زایمان طولانی یا دشوار باشد یا نوزاد درشت باشد. بعضی از این آسیب‌ها خیلی زود خوب می‌شوند و بعضی دیگر مدتی باقی می‌مانند.
مثلاً گاهی استخوان ترقوه می‌شکند. این شکستگی به‌سرعت جوش می‌خورد و بعد از چند هفته ممکن است در محل آن برجستگی کوچکی ببینید. نگران نشوید؛ این برجستگی نشانه تشکیل استخوان تازه برای ترمیم آسیب است و کم‌کم صاف می‌شود.
ضعف عضلانی یکی دیگر از آسیب‌های شایع زایمان است. علت آن فشار یا کشش عصب‌هایی است که به عضلات می‌رسند. این ضعف معمولاً یک طرف صورت یا یک شانه یا بازو را درگیر می‌کند و اغلب بعد از چند هفته از بین می‌رود. در این مدت از پزشک اطفال بخواهید به شما نشان دهد چطور نوزاد را بغل کنید و به او شیر بدهید تا زودتر خوب شود.
۳. آبی یا کبود شدن پوست؛ علامتی شایع در نوزادان
ممکن است دست‌ها و پاهای نوزاد کمی آبی یا بنفش به نظر برسد. این حالت از علائم شایع نوزادان است و معمولاً جای نگرانی ندارد. اگر کبودی دست‌ها و پاها از سرماست، با گرم کردن نوزاد رنگشان دوباره صورتی می‌شود. برای گرم و راحت نگه داشتن نوزاد، راهنمای بهترین پارچه برای لباس نوزاد را هم بخوانید.
گاهی هم صورت، زبان و لب‌های نوزاد هنگام گریه شدید کمی آبی می‌شود و وقتی آرام شد، رنگش باید به‌سرعت به حالت عادی برگردد. اما کبودی مداوم پوست ممکن است نشانه این باشد که قلب یا ریه‌ها درست کار نمی‌کنند و به خون نوزاد اکسیژن کافی نمی‌رسد. در این حالت باید فوراً نوزاد را پیش پزشک ببرید.
۴. مدفوع غیرعادی
مکونیوم
بعد از تولد، کادر درمان منتظر اولین ادرار و مدفوع نوزاد می‌ماند تا مطمئن شود کلیه‌ها و روده‌هایش درست کار می‌کنند. گاهی ۲۴ ساعت یا بیشتر طول می‌کشد تا این اتفاق بیفتد.
یکی دو مدفوع اول سیاه یا سبز تیره و بسیار چسبناک است. به این ماده مکونیوم می‌گویند؛ ماده‌ای که پیش از تولد روده‌های نوزاد را پر کرده است. اگر نوزاد در ۴۸ ساعت اول مکونیوم دفع نکند، پزشک بررسی بیشتری انجام می‌دهد تا مطمئن شود مشکلی در انتهای روده وجود ندارد.
خون در مدفوع
گاهی ممکن است در مدفوع نوزاد کمی خون ببینید. اگر این اتفاق در چند روز اول بیفتد، علتش معمولاً ترک کوچکی در پوست اطراف مقعد (شقاق) است که موقع دفع پیش می‌آید.
این مورد هم مثل بیشتر علائم شایع نوزادان معمولاً بی‌خطر است. با این حال، اگر خون دیدید، به پزشک اطفال بگویید تا علتش را بررسی کند؛ چون ممکن است علت دیگری داشته باشد که به درمان نیاز دارد.
۵. سرفه هنگام شیر خوردن
اگر نوزاد خیلی تند شیر بخورد، ممکن است شیر در گلویش بپرد و سرفه کند. این سرفه معمولاً وقتی نوزاد کم‌کم شیر خوردن را یاد بگیرد، از بین می‌رود. گاهی هم علتش جریان تند شیر مادر است.
سرفه گاه‌به‌گاه هنگام شیر خوردن از علائم شایع نوزادان است، اما اگر نوزاد مدام سرفه می‌کند یا هنگام شیر خوردن بارها عُق می‌زند، با پزشک اطفال مشورت کنید. این علائم ممکن است نشانه مشکلی در ریه‌ها یا دستگاه گوارش باشد.
۶. گریه بیش از حد؛ رفتاری شایع در نوزادان
همه نوزادان گریه می‌کنند و خیلی وقت‌ها هم دلیل مشخصی ندارد. اگر مطمئنید نوزادتان سیر است، آروغش را زده، سردش نیست و پوشکش تمیز است، او را بغل کنید. بعد با او حرف بزنید یا برایش آواز بخوانید تا آرام شود. نگران نباشید؛ نوزاد در این سن با بغل کردن و توجه زیاد لوس نمی‌شود.
اگر این کارها جواب نداد، می‌توانید نوزاد را قنداق کنید یا در پتویی نازک بپیچید؛ این کار هم گاهی آرامش می‌کند. قنداق را دور سینه کمی محکم ببندید، اما دور باسن و پاها شل بگذارید تا بتواند پاهایش را خم و باز کند. نوزاد قنداق‌شده را همیشه به پشت بخوابانید و وقتی شروع به غلت زدن کرد، دیگر قنداقش نکنید. برای انتخاب قنداق مناسب، راهنمای جامع خرید قنداق نوزاد را بخوانید.
کم‌کم با شکل گریه نوزادتان آشنا می‌شوید. اگر صدای گریه‌اش عجیب است، مثلاً شبیه جیغ از درد است، یا بیش از معمول طول می‌کشد، ممکن است مشکلی پزشکی در کار باشد. در این صورت با پزشک اطفال تماس بگیرید و از او راهنمایی بخواهید.
سخنی از تیم الا: ما در تیم الا این مطلب را بر پایه منابع معتبر پزشکی گردآوری کرده‌ایم و به زبانی ساده نوشته‌ایم. می‌دانیم هر نشانه تازه در روزهای اول چقدر نگرانتان می‌کند و امیدواریم این راهنما کمک کند با آرامش بیشتری از نوزادتان مراقبت کنید.
۷. آثار فورسپس
اگر پزشک هنگام زایمان از فورسپس (پنس زایمان) استفاده کند، ممکن است لکه‌های قرمز یا خراش‌های سطحی روی صورت و سر نوزاد باقی بماند. این آثار معمولاً طی چند روز از بین می‌روند. گاهی هم به بافت زیر پوست کمی آسیب می‌رسد و در یکی از این قسمت‌ها برجستگی سفت و صافی پیدا می‌شود. این برجستگی هم معمولاً ظرف دو ماه از بین می‌رود.
عکس: Martybugs / ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY 3.0
۸. زردی نوزادی؛ از علائم شایع نوزادان
پوست خیلی از نوزادان سالم در روزهای اول کمی زرد می‌شود؛ به این حالت زردی یا یرقان می‌گویند. علت آن جمع شدن بیلی‌روبین در خون نوزاد است. زردی خفیف بی‌خطر است، اما اگر سطح بیلی‌روبین همچنان بالا برود و زردی درمان نشود، ممکن است به مغز نوزاد آسیب بزند.
زردی در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند شایع‌تر است، به‌خصوص وقتی نوزاد خوب شیر نمی‌خورد. به همین دلیل مادران شیرده باید دست‌کم ۸ تا ۱۲ بار در شبانه‌روز به نوزاد شیر بدهند. این کار هم به تولید شیر کافی کمک می‌کند و هم سطح بیلی‌روبین را پایین نگه می‌دارد.
زردی اول در صورت پیدا می‌شود و بعد به سینه و شکم و گاهی به دست‌ها و پاها هم می‌رسد. گاهی سفیدی چشم‌ها هم زرد می‌شود.
امروزه بیشتر بیمارستان‌ها پیش از ترخیص، معمولاً حدود ۲۴ ساعت بعد از تولد، زردی نوزاد را با دستگاهی نوری و بدون درد بررسی می‌کنند. اگر پزشک اطفال بر اساس رنگ پوست، سن نوزاد و عوامل دیگر به زردی شک کند، ممکن است برای تشخیص قطعی، بیلی‌روبین را با دستگاه پوستی یا آزمایش خون اندازه بگیرد.
اگر زردی در ۲۴ ساعت اول بعد از تولد ظاهر شود، حتماً باید بیلی‌روبین نوزاد اندازه‌گیری شود. همچنین اگر در خانه متوجه شدید زردی نوزادتان ناگهان بیشتر شده است، با پزشک اطفال تماس بگیرید. برای اطلاعات بیشتر، مطلب زردی نوزاد، علائم و درمان و راهنمای آکادمی اطفال آمریکا درباره زردی نوزاد را بخوانید.
۹. بی‌حالی و خواب‌آلودگی
نوزادان بیشتر وقتشان را در خواب می‌گذرانند. اگر نوزاد هر چند ساعت یک بار بیدار می‌شود، خوب شیر می‌خورد، راضی به نظر می‌رسد و بخشی از روز هوشیار است، خواب بقیه ساعت‌ها کاملاً طبیعی است.
اما هر خواب‌آلودگی‌ای را نباید جزو علائم شایع نوزادان و بی‌خطر دانست. اگر نوزادتان به‌ندرت هوشیار است، برای شیر خوردن خودش بیدار نمی‌شود یا آن‌قدر خسته و بی‌حال است که شیر نمی‌خورد، با پزشک اطفال مشورت کنید. این بی‌حالی، به‌خصوص اگر ناگهانی باشد، ممکن است نشانه بیماری جدی باشد.
برای اینکه این ساعت‌های طولانی خواب امن هم باشد، نکته‌های مطلب جلوگیری از سندروم مرگ ناگهانی نوزاد را بخوانید.
۱۰. مشکلات تنفسی و علائم هشدار در نوزادان
گاهی چند ساعت طول می‌کشد تا تنفس نوزاد بعد از تولد منظم شود؛ بعد از آن، نفس کشیدنش نباید مشکلی داشته باشد. اگر نوزاد به شکل غیرعادی نفس می‌کشد، در بیشتر موارد علتش گرفتگی بینی است.
در این صورت، چند قطره سرم نمکی (سالین) در بینی او بریزید و بعد ترشحات را با پوآر (ساکشن پلاستیکی بینی) بیرون بکشید. این کار اغلب مشکل را برطرف می‌کند. هر دو وسیله بدون نسخه در داروخانه پیدا می‌شوند.
اما اگر نوزادتان هر یک از این علائم هشدار را داشت، فوراً به پزشک اطفال خبر دهید:
- تنفس تند (بیش از ۶۰ نفس در دقیقه)؛ البته نوزادان به‌طور طبیعی تندتر از بزرگسالان نفس می‌کشند
- فرو رفتن پوست بین دنده‌ها با هر نفس، طوری که دنده‌ها بیرون‌زده به نظر برسند
- باز و بسته شدن پره‌های بینی با هر نفس
- ناله یا خرخر هنگام نفس کشیدن
- کبودی مداوم پوست
۱۱. مشکلات بند ناف
خونریزی بند ناف
وقتی بند ناف می‌افتد، ممکن است چند قطره خون روی پوشک ببینید. این طبیعی است و از علائم شایع نوزادان در هفته‌های اول به شمار می‌آید. اما اگر بند ناف واقعاً خونریزی کند، فوراً با پزشک نوزاد تماس بگیرید.
عفونت بند ناف شایع نیست، اما اگر پیش بیاید باید درمان شود. اگر هر یک از این نشانه‌ها را دیدید، با پزشک تماس بگیرید:
- ترشح زردرنگ و بدبو از بند ناف
- قرمزی پوست اطراف بند ناف
- گریه نوزاد هنگام لمس بند ناف یا پوست اطراف آن
گرانولوم ناف
گاهی بعد از افتادن بند ناف، به‌جای اینکه ناف کاملاً خشک شود، توده کوچک و قرمزی از بافت ترمیمی روی آن باقی می‌ماند. به این توده گرانولوم ناف می‌گویند. از این توده مایعی زرد کم‌رنگ ترشح می‌شود. گرانولوم معمولاً طی حدود یک هفته از بین می‌رود. اگر خوب نشد، ممکن است پزشک اطفال بافت آن را بسوزاند (کوتر کند).
فتق ناف
اگر ناف نوزادتان هنگام گریه بیرون می‌زند، ممکن است فتق ناف داشته باشد. در فتق ناف، سوراخ کوچکی در دیواره عضلانی شکم وجود دارد. وقتی فشار داخل شکم بالا می‌رود، مثلاً هنگام گریه، بافت از این سوراخ بیرون می‌زند.
فتق ناف معمولاً جدی نیست و اغلب تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی خودبه‌خود خوب می‌شود. در موارد نادری که فتق تا سه تا پنج‌سالگی خوب نشود، پزشک ممکن است برای بستن سوراخ، جراحی را پیشنهاد کند.
روی ناف چسب یا سکه نگذارید. این کار کمکی به بهبود فتق نمی‌کند و ممکن است پوست را ملتهب کند و رویش جوش بزند.
چه زمانی برای علائم شایع نوزادان به پزشک مراجعه کنیم؟
بیشتر علائم شایع نوزادان که در این مطلب مرور کردیم، بی‌خطر و گذرا هستند. با این حال، اگر هر یک از این علائم هشدار را دیدید، فوراً با پزشک اطفال تماس بگیرید:
- کبودی مداوم پوست (نه کبودی گذرای دست‌ها و پاها در سرما یا کبودی کوتاه هنگام گریه)
- خونریزی بند ناف (نه فقط چند قطره خون روی پوشک)
- دفع نشدن مکونیوم در ۴۸ ساعت اول بعد از تولد
- ظاهر شدن زردی در ۲۴ ساعت اول بعد از تولد، یا بیشتر شدن ناگهانی آن در خانه
- بی‌حالی شدید: نوزاد به‌ندرت هوشیار است یا برای شیر خوردن بیدار نمی‌شود
- علائم هشدار تنفسی مثل تنفس بیش از ۶۰ بار در دقیقه، فرو رفتن پوست بین دنده‌ها، باز و بسته شدن پره‌های بینی یا ناله هنگام نفس کشیدن
شناختن علائم شایع نوزادان و نشانه‌های هشدار کمک می‌کند با آرامش بیشتری از نوزادتان مراقبت کنید و به‌موقع کمک بگیرید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جای معاینه و توصیه پزشک اطفال را نمی‌گیرد. اگر درباره سلامت نوزادتان نگرانی دارید، با پزشک او مشورت کنید.
دیدگاهتان را بنویسید