رنگ چشم نوزاد از اولین چیزهایی است که پدر و مادرها درباره‌اش کنجکاوند. اما رنگ نهایی چشم معمولاً تا حدود یک‌سالگی معلوم نمی‌شود. در این مطلب توضیح می‌دهیم این رنگ چطور شکل می‌گیرد و چرا در ماه‌های اول تغییر می‌کند. بعد به چپ‌چشمی گذرای نوزادان و نشانه‌های تنبلی چشم می‌پردازیم.
خیلی از والدین از پزشک کودک می‌پرسند چشم‌های نوزادشان در نهایت چه رنگی می‌شود. بیشتر پزشکان پیش از یک‌سالگی جواب قطعی نمی‌دهند. دلیلش ساده است: رنگ چشم هنوز در حال تغییر است و هر حدس زودهنگامی ممکن است اشتباه از آب دربیاید.
رنگ چشم نوزاد در واقع رنگ کدام بخش است؟
وقتی از رنگ چشم حرف می‌زنیم، منظورمان رنگ عنبیه است. عنبیه حلقه‌ای ماهیچه‌ای دور مردمک است و مقدار نوری را که وارد چشم می‌شود تنظیم می‌کند.
مردمک همیشه سیاه است، جز در بعضی عکس‌هایی که با فلاش گرفته می‌شوند. سفیدی چشم یا صلبیه هم باید تقریباً سفید بماند. با این حال، زردی نوزاد ممکن است سفیدی چشم را زرد کند و التهاب ممکن است آن را صورتی یا قرمز کند. برای آشنایی با زردی و نشانه‌های دیگر، مطلب ۱۱ وضعیت و علامت شایع در نوزادان را بخوانید.
چرا رنگ چشم نوزاد در ماه‌های اول تغییر می‌کند؟
رنگ عنبیه هم مثل رنگ مو و پوست به رنگدانه‌ای به نام ملانین بستگی دارد. سلول‌هایی به نام ملانوسیت این رنگدانه را می‌سازند. این سلول‌ها در عنبیه نوزاد آرام‌آرام و در طول ماه‌های اول زندگی ملانین می‌سازند.
اگر ملانوسیت‌ها فقط کمی ملانین بسازند، چشم آبی می‌ماند. اگر کمی بیشتر بسازند، چشم سبز یا فندقی می‌شود. وقتی این سلول‌ها خیلی فعال باشند، چشم قهوه‌ای می‌شود که شایع‌ترین رنگ چشم در دنیاست. گاهی هم چشم‌ها آن‌قدر تیره‌اند که تقریباً سیاه به نظر می‌رسند.
این روند حدود یک سال طول می‌کشد. به همین دلیل، رنگ چشم نوزاد را پیش از یک‌سالگی نمی‌شود با اطمینان پیش‌بینی کرد. تغییر رنگ بعد از شش‌ماهگی کندتر می‌شود، اما باز هم ممکن است ادامه پیدا کند.
نقش ژنتیک در رنگ چشم نوزاد
رنگ چشم ارثی است، اما ماجرا به سادگی جدول‌های کتاب زیست‌شناسی نیست. این چند قاعده کلی را در نظر داشته باشید:
- پدر و مادری که هر دو چشم آبی دارند، به احتمال زیاد فرزندی با چشم آبی خواهند داشت؛ البته نه همیشه.
- پدر و مادری که هر دو چشم قهوه‌ای دارند، احتمالاً فرزندی با چشم قهوه‌ای خواهند داشت؛ این هم قطعی نیست.
- اگر یکی از پدربزرگ‌ها یا مادربزرگ‌ها چشم آبی داشته باشد، احتمال آبی شدن چشم کودک کمی بیشتر می‌شود.
- اگر چشم یکی از والدین قهوه‌ای و دیگری آبی باشد، احتمال هر دو رنگ تقریباً برابر است.
- اگر یک چشم کودک قهوه‌ای و چشم دیگرش آبی است، حتماً به پزشک بگویید. این حالت ممکن است نشانه بیماری ژنتیکی نادری به نام سندرم واردنبرگ باشد.
سخنی از تیم الا: ما در تیم الا این مطلب را بر پایه منابع معتبر پزشکی گردآوری کرده‌ایم و به زبانی ساده نوشته‌ایم. امیدواریم کمک کند این ماه‌های پر از کشف را با آرامش بیشتری کنار نوزادتان بگذرانید.
چپ‌چشمی در نوزادان؛ کی طبیعی است؟
خیلی از والدین متوجه می‌شوند که چشم‌های نوزادشان گاهی چپ به نظر می‌رسد. در شش ماه اول زندگی، این حالت ممکن است کاملاً طبیعی باشد. برای نگاه کردن به هر چیزی، مغز باید یاد بگیرد چشم‌ها را دقیقاً به کدام سمت بچرخاند.
در دو تا چهار هفته اول، دید نوزاد هنوز آن‌قدر دقیق نیست که همیشه درست به چیزی که می‌خواهد نگاه کند. به همین خاطر، والدین اغلب حس می‌کنند نوزاد به کنار صورتشان نگاه می‌کند، نه به خودشان. در واقع هم همین‌طور است.
تمرکز روی صورت شما از هفته چهارم
خبر خوب این است که حدود هفته چهارم، نوزاد وقتی در بغلتان است، می‌تواند به صورت شما خیره شود. پس این لحظه‌های رو در رو را غنیمت بشمارید. بهترین فاصله برای دید او حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر است. این تقریباً همان فاصله‌ای است که هنگام بغل کردن یا شیر دادن، بین صورت شما و او وجود دارد.
برای این لحظه‌ها می‌توانید نوزاد را در یک پتو دورپیچ مخمل بپیچید تا گرم و راحت بماند و شما با خیال راحت در چشم‌هایش نگاه کنید.
برای آشنایی بیشتر با تغییرات این دوره، مطلب در یک ماهگی کودک چه اتفاقاتی می‌افتد؟ را هم بخوانید.
رشد بینایی در مغز و دنبال کردن اشیا
بیشتر رشد بینایی در مغز اتفاق می‌افتد، نه در خود چشم. یکی از بزرگ‌ترین کارهای مغز در حال رشد، هماهنگ کردن پیام‌هایی است که از دو چشم می‌رسد. این پیام‌ها از راه عصب بینایی به هر دو نیمه مغز می‌روند.
دو نیمه مغز باید این پیام‌ها را با هم مقایسه کنند و حرکت دو چشم را هماهنگ کنند. تا دوماهگی ممکن است ببینید نوزاد صورت شما را کمی با چشم دنبال می‌کند. اما وقتی صورتتان از یک سمت به سمت دیگر می‌رود، آن را گم می‌کند.
از دوماهگی به بعد، نوزاد باید بتواند چیزی را از راست به چپ و برعکس دنبال کند. برای تمرین این مهارت، یک جغجغه را آرام جلوی صورتش از این طرف به آن طرف ببرید. صدای ملایمش هم توجه نوزاد را جلب می‌کند.
ایده‌های بیشتر را در مطلب نوزاد و رشد ذهنی: بازی، کتاب و ارتباط عاطفی پیدا می‌کنید.
شش‌ماهگی؛ مرحله مهم رشد بینایی و آزمون پوشاندن چشم
مرحله مهم بعدی در رشد بینایی، شش‌ماهگی است. در این سن، دو نیمه مغز به‌خوبی با هم هماهنگ شده‌اند. تا پیش از آن، چشم‌ها فقط وقتی با هم حرکت می‌کنند که هر دو چیزی برای دیدن داشته باشند. اگر یکی از چشم‌ها مدتی چیزی نبیند، ممکن است به سمت دیگری منحرف شود.
مثلاً لبه کلاه یا پارچه ممکن است جلوی یک چشم را بگیرد. اگر از دورپیچ موسلین کلاهدار استفاده می‌کنید، کلاهش را طوری مرتب کنید که روی چشم‌های نوزاد نیفتد.
از شش‌ماهگی به بعد، دو چشم باید هم‌جهت بمانند؛ حتی وقتی یکی از آن‌ها برای لحظه‌ای پوشانده می‌شود.
پزشکان این موضوع را در مطب با آزمونی ساده بررسی می‌کنند. یک چشم را حدود سه ثانیه می‌پوشانند و ناگهان دستشان را برمی‌دارند. بعد نگاه می‌کنند که آن چشم هنوز همراه چشم دیگر حرکت می‌کند یا نه. به این آزمون «پوشاندن و برداشتن پوشش» یا Cover-Uncover می‌گویند.
چپ‌چشمی کاذب و ترفند انعکاس نور
گاهی شکل صورت کودک باعث می‌شود چشم‌ها چپ به نظر برسند، در حالی که واقعاً این‌طور نیست. مثلاً اگر پل بینی کودک پهن باشد، وقتی به کنار نگاه می‌کند ممکن است یکی از چشم‌هایش رو به داخل به نظر برسد.
این موضوع را می‌توانید در خانه بررسی کنید. به انعکاس نور پنجره یا چراغ در چشم‌های کودک نگاه کنید. اگر این نقطه نورانی روی هر دو چشم در جای یکسانی افتاده باشد، چشم‌ها هماهنگ‌اند.
تنبلی چشم و ارتباط آن با رنگ چشم نوزاد
رنگ چشم نوزاد ربطی به سلامت بینایی او ندارد. اما معاینه‌های دوره‌ای چشم برای تشخیص به‌موقع تنبلی چشم اهمیت زیادی دارد. انحرافی که فقط گاهی پیش می‌آید، همیشه در معاینه مطب دیده نمی‌شود. این انحراف معمولاً وقتی کودک خسته است بیشتر به چشم می‌آید.
اگر کودکتان شش ماه یا بیشتر دارد و یکی از چشم‌هایش همیشه با چشم دیگر هم‌جهت نیست، به پزشکش بگویید. در این حالت، کودک باید حتماً پیش چشم‌پزشک کودکان برود. در تنبلی چشم یا آمبلیوپی، یکی از چشم‌ها به‌خوبی چشم دیگر نمی‌بیند.
چرا درمان زودهنگام تنبلی چشم مهم است؟
وقتی مغز مجبور است از دو تصویر خیلی متفاوت یک تصویر بسازد، کم‌کم پیام‌های چشم ضعیف‌تر را نادیده می‌گیرد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، ممکن است برگشت‌ناپذیر شود و چشم ضعیف‌تر بخشی از بینایی‌اش را برای همیشه از دست بدهد.
به همین دلیل، بهتر است درمان در بیشتر موارد پیش از سه‌سالگی شروع شود تا کودک بتواند فاصله و عمق را درست تشخیص دهد. انجمن چشم‌پزشکی آمریکا هم در راهنمای تنبلی چشم بر تشخیص و درمان هرچه زودتر تأکید می‌کند.
روش درمان تنبلی چشم به علت و شدت آن بستگی دارد. بعضی کودکان به عینک یا چشم‌بند نیاز دارند؛ این وسایل مغز را وادار می‌کنند به پیام‌های چشم ضعیف‌تر توجه کند. بعضی دیگر هم به جراحی روی ماهیچه‌های حرکت‌دهنده چشم نیاز دارند. برای آشنایی با مراحل رشد بینایی در سال اول، صفحه رشد بینایی نوزاد در HealthyChildren (وابسته به آکادمی اطفال آمریکا) منبع خوبی است.
جمع‌بندی: رنگ چشم نوزاد و بینایی او در یک نگاه
- رنگ چشم همان رنگ عنبیه است و به مقدار ملانین بستگی دارد.
- رنگ نهایی معمولاً حدود یک‌سالگی معلوم می‌شود و تا آن زمان ممکن است تغییر کند.
- ژنتیک نقش مهمی دارد، اما نتیجه همیشه قابل پیش‌بینی نیست.
- اگر دو چشم کودک دو رنگ متفاوت دارند، او را به پزشک نشان دهید.
- چپ‌چشمی گاه‌به‌گاه تا شش‌ماهگی ممکن است طبیعی باشد.
- از دوماهگی، نوزاد باید بتواند اشیا را از راست به چپ و برعکس دنبال کند.
- انحراف چشم بعد از شش‌ماهگی را جدی بگیرید و برای معاینه به چشم‌پزشک مراجعه کنید.
- تنبلی چشم بهتر است پیش از سه‌سالگی درمان شود.
از تماشای تغییر رنگ چشم نوزادتان لذت ببرید، اما به نگاه کردن او و هماهنگی چشم‌هایش هم توجه کنید. اگر چیزی نگرانتان کرد، زود او را به پزشک نشان دهید؛ این بهترین کاری است که برای بینایی‌اش از دستتان برمی‌آید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جای معاینه و توصیه پزشک اطفال یا چشم‌پزشک را نمی‌گیرد. اگر درباره چشم‌ها و بینایی کودکتان نگرانی دارید، با پزشک او مشورت کنید.
دیدگاهتان را بنویسید