رشد بینایی نوزاد در سال اول زندگی با سرعت زیادی پیش می‌رود. نوزاد در روزهای اول دنیا را تار می‌بیند، اما تا یک‌سالگی فاصله‌ها و رنگ‌ها را تشخیص می‌دهد و شما را از آن سوی اتاق می‌شناسد. در این مطلب می‌خوانید نوزاد در هر مرحله چه می‌بیند و با چه بازی‌های ساده‌ای می‌توانید به او کمک کنید. همچنین با نشانه‌هایی آشنا می‌شوید که بهتر است درباره‌شان با پزشک کودک مشورت کنید.
رشد بینایی نوزاد در هفته‌های اول؛ نوزاد تازه متولدشده چه می‌بیند؟
در هفته‌های اول بعد از تولد، نوزاد نور، شکل‌ها و چهره‌ها را می‌بیند و حرکت را هم تشخیص می‌دهد. با این حال، اشیای دور را هنوز تار می‌بیند.
نوزاد چیزهایی را که حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر با صورتش فاصله دارند، بهتر از همه می‌بیند. این فاصله تقریباً همان فاصله صورت شما تا صورت نوزاد هنگام شیر دادن است. پس وقتی او را در آغوش می‌گیرید، صورتتان درست در بهترین فاصله دید او قرار دارد. اگر هنگام شیر دادن از یک بالش شیردهی کمک بگیرید، نوزاد در ارتفاع مناسب‌تری قرار می‌گیرد و شما هم راحت‌تر به صورتش نگاه می‌کنید.
حدود یک‌ماهگی، نوزاد ممکن است برای چند لحظه روی صورت شما تمرکز کند. برای آشنایی با تغییرات دیگر این هفته‌ها، مطلب در یک ماهگی کودک چه اتفاقاتی می‌افتد؟ را هم بخوانید.
چرا نوزاد به چهره‌ها و طرح‌های سیاه‌وسفید علاقه دارد؟
چشم نوزاد در هفته‌های اول هنوز سایه‌روشن‌های ملایم و رنگ‌های نزدیک به هم را خوب از هم جدا نمی‌کند. در عوض، مرز میان رنگ تیره و روشن را راحت‌تر می‌بیند. برای همین، نوزادان به طرح‌های سیاه‌وسفید و پرتضاد مثل راه‌راه، شطرنجی و شکل‌های درشت هندسی بیشتر نگاه می‌کنند.
با این همه، هیچ تصویری برای نوزاد جذاب‌تر از چهره انسان نیست. صورت آدم‌ها پر از خط‌های منحنی و شکل‌های گرد است و تضاد میان چشم‌ها، ابروها و پوست آن را دیدنی‌تر می‌کند. او چهره شما را به بقیه طرح‌ها ترجیح می‌دهد و کم‌کم یاد می‌گیرد آن را بشناسد.
این نگاه‌های کوتاه بخش مهمی از رشد بینایی نوزاد هستند و پایه تماس چشمی و ارتباط عاطفی او با شما را هم می‌سازند. در مطلب رشد عاطفی و اجتماعی نوزاد بیشتر درباره این ارتباط نوشته‌ایم.
آیا حرکت نامنظم چشم‌های نوزاد طبیعی است؟
نوزاد کمی زمان لازم دارد تا یاد بگیرد هر دو چشمش را هماهنگ با هم به کار ببرد. به همین دلیل، ممکن است چشم‌هایش گاهی به اطراف بچرخد، کمی به سمت داخل برود یا حرکات نامنظمی داشته باشد. این حالت در ماه‌های اول معمولاً طبیعی است و باید تا ۲ تا ۳ ماهگی کم‌کم از بین برود.
اما اگر یکی از چشم‌های نوزاد همیشه به داخل یا بیرون منحرف است، حتی پیش از ۳ ماهگی با پزشک کودک مشورت کنید. درباره چپ‌چشمی گذرای نوزادان و تنبلی چشم، در مطلب رنگ چشم نوزاد مفصل‌تر توضیح داده‌ایم.
رشد بینایی نوزاد ماه به ماه
هر نوزادی با سرعت خودش رشد می‌کند. با این حال، بیشتر نوزادان این مراحل را تقریباً در این زمان‌ها پشت سر می‌گذارند:
- حدود ۲ ماهگی: چشم‌ها هماهنگ‌تر کار می‌کنند و نوزاد معمولاً می‌تواند یک شیء متحرک را با نگاهش دنبال کند.
- تا ۳ ماهگی: نوزاد باید بتواند روی چهره‌ها و اشیای نزدیک تمرکز کند و حرکت اشیا را با چشم دنبال کند. در این سن ممکن است به اسباب‌بازی‌ای که جلویش تکان می‌خورد، با دست ضربه بزند.
- ۴ ماهگی: نوزاد اشیای نزدیک را با کمک چشم‌هایش پیدا می‌کند و اغلب دستش را دراز می‌کند تا آن‌ها را بگیرد. رنگ‌ها و سایه‌روشن‌ها را هم بهتر از قبل می‌بیند. ممکن است به طرح‌های دایره‌ای مثل دایره‌های تودرتو و مارپیچ‌ها علاقه خاصی نشان دهد. یکی از دلایل علاقه‌اش به چهره‌ها هم همین شکل‌های گرد و خط‌های منحنی است.
- ۶ ماهگی: نوزاد باید بتواند تفاوت اشیا را ببیند و از همین تفاوت‌ها برای شناختن آن‌ها کمک بگیرد.
اگر نوزادتان زودتر از موعد به دنیا آمده، این زمان‌ها را از تاریخ تقریبی زایمان حساب کنید، نه از روز تولدش.
سخنی از تیم الا: ما در تیم الا این مطلب را بر پایه منابع معتبر پزشکی گردآوری کرده‌ایم و به زبانی ساده نوشته‌ایم. امیدواریم هر بار که نوزادتان به صورتتان خیره می‌شود، با آرامش بیشتری از این لحظه‌های شیرین لذت ببرید.
بازی‌های ساده در خانه برای رشد بینایی نوزاد
برای کمک به رشد بینایی نوزاد به وسایل گران نیاز ندارید؛ حضور شما و چند بازی ساده روزانه کافی است. بهترین زمان بازی وقتی است که نوزاد بیدار، سیر و سرحال است.
وقت گذراندن روبه‌روی صورت نوزاد
صورتتان را در فاصله حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متری صورت نوزاد نگه دارید و با او حرف بزنید. لبخند بزنید، ابروهایتان را بالا ببرید و حالت چهره‌تان را آرام عوض کنید. وقتی نگاهش روی صورت شما ثابت ماند، سرتان را خیلی آهسته به یک طرف ببرید تا با چشم‌هایش دنبالتان کند. اگر نوزاد را در یک آغوشگیر بغل کنید، سر و گردنش روی دستتان تکیه‌گاه بهتری دارد و می‌توانید صورتتان را راحت‌تر در همین فاصله نگه دارید.
نشان دادن تصاویر سیاه‌وسفید و پرتضاد
در هفته‌های اول، کارت یا کتابی با طرح‌های درشت سیاه‌وسفید را نزدیک صورت نوزاد بگیرید. وقتی روی شکم بازی می‌کند، می‌توانید کارت را جلوی چشمش روی زمین بگذارید. از ۲ تا ۳ ماهگی هم کم‌کم تصاویر رنگی‌تر را به بازی‌هایتان اضافه کنید.
حرکت دادن آهسته اسباب‌بازی جلوی چشم نوزاد
یک اسباب‌بازی رنگی یا یک عروسک نرم را جلوی صورت نوزاد بگیرید و صبر کنید تا به آن نگاه کند. بعد آن را خیلی آرام به چپ و راست و بالا و پایین ببرید. حدود ۳ تا ۴ ماهگی، اسباب‌بازی را کمی نزدیک‌تر بگیرید تا برای گرفتنش دست دراز کند.
بازی روی شکم و دیدن دنیا از زاویه‌ای تازه
نوزاد را هر روز چند بار در زمان بیداری و زیر نظر خودتان روی شکم بگذارید. برای این کار می‌توانید یک زیرانداز بازی تمیز روی زمین پهن کنید و چند اسباب‌بازی یا کارت پرتضاد را جلوی چشمش بچینید. این بازی علاوه بر تقویت عضلات گردن، با نشان دادن منظره‌ای تازه به رشد بینایی نوزاد هم کمک می‌کند.
پیش از خواباندن نوزاد، اسباب‌بازی‌ها، کارت‌ها و عروسک‌های نرم را از تختش بیرون بیاورید. محل خواب نوزاد باید خلوت و بدون وسیله اضافه باشد. برای ایده‌های بیشتر، مطلب نوزاد و رشد ذهنی: بازی، کتاب و ارتباط عاطفی را بخوانید.
بینایی کودک از یک‌سالگی به بعد
قدرت بینایی کودک بین ۱ تا ۲ سالگی به‌سرعت بیشتر می‌شود. کودکی که بینایی طبیعی دارد، معمولاً بین ۳ تا ۵ سالگی تقریباً به خوبی یک بزرگسال می‌بیند. دستگاه بینایی او هم تا حدود ۱۰ سالگی به‌طور کامل رشد می‌کند.
بعد از این سن، برخی از مشکلات چشمی که از سال‌های اول زندگی شروع شده‌اند، ممکن است دیگر به‌طور کامل درمان‌پذیر نباشند. به همین دلیل، توجه به رشد بینایی نوزاد از همان ماه‌های اول و تشخیص و درمان زودهنگام مشکلات چشمی اهمیت زیادی دارد.
پزشک کودک در هر معاینه دوره‌ای، چشم‌های نوزاد را هم بررسی می‌کند. در سال‌های بعد هم معاینه‌های منظم چشم به پزشک کمک می‌کند مشکلاتی را که ممکن است بعدها پیدا شوند، به‌موقع تشخیص دهد. آکادمی اطفال آمریکا در راهنمای رشد بینایی نوزادان هم بر اهمیت همین معاینه‌ها تأکید می‌کند.
چه زمانی درباره رشد بینایی نوزاد با پزشک مشورت کنیم؟
بیشتر نوزادان این مراحل را بدون مشکل پشت سر می‌گذارند. با این حال، اگر هر کدام از این نشانه‌ها را دیدید، با پزشک کودک مشورت کنید:
- حرکات نامنظم یا انحراف چشم‌ها بعد از ۳ ماهگی همچنان ادامه دارد.
- یکی از چشم‌ها همیشه به سمت داخل یا بیرون منحرف است.
- نوزاد تا ۳ ماهگی به چهره‌ها نگاه نمی‌کند یا اشیای متحرک را با چشم دنبال نمی‌کند.
- در مردمک چشم نوزاد سفیدی یا لکه‌ای سفید می‌بینید. گاهی این حالت را در عکس‌هایی که با فلاش می‌گیرید، بهتر می‌توانید ببینید.
- نوزاد به نور هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد.
برای آشنایی بیشتر با این مراحل، می‌توانید راهنمای آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا درباره بینایی نوزاد تا ۱۲ ماهگی را هم بخوانید.
نکته پزشکی: زمان‌های این مطلب تقریبی‌اند و این نکته‌ها جای معاینه پزشک را نمی‌گیرند. اگر درباره بینایی نوزادتان نگرانی دارید، با پزشک کودک مشورت کنید.
دیدگاهتان را بنویسید